Kako kaže istorija, 4. jula 1941. u jednoj kući u Beogradu je održan sastanak Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije. Na tom sastanku donešena je odluka o dizanju ustanka protiv Sila osovine.

Nakon ove istorijske odluke uslijedile su prve borbe: 7. jula je ustanak izbio u Srbiji, 13. jula u Crnoj Gori, 22. jula u Sloveniji, 27. jula u BiH i Hrvatskoj, te 11. oktobra u Makedoniji. 

Kuća u kojoj je održana ova sjednica i iz koje je krenula lavina ustanka, pretvorena je u muzej „4. juli“.

Oni koji pamte Jugoslaviju, sjećaju se se da je do devedestih 4. jul, slavljen kao Dan borca. Bio je jedan od najvećih praznika u doba SFRJ, a zvali su ga i “praznik ustanka naroda Jugoslavije”.

Nekada, a i danas, oni nostalgični, ovaj dan obilježavaju parolom “Smrt fašizmu” koja je prihvaćena kao zvanični slogan čitavog Narodnooslobodilačkog pokreta.

Danas, na žalost, više ne znamo ni šta je fašizam ni antifašizam, a ponajmanje šta je bunt ili ustanak.

Dan borca je prvo je skinut sa kalendara u Hrvatskoj, i to još 1989. godine, a najduže se “zadržao” u Srbiji gdje je odlukom Vlade ukinut 2001. godine.

Dan borca se i danas, nezvanično, proslavlja u organizaciji Saveza udruženja boraca narodnooslobodilačkog rata, uz pomenuti postojao je i praznik pod nazivom „Dan ustanka“, koji se proslavljao posebno u svakoj republici određenog datuma:

Srbija 7. jul;  Crna Gora, 13. jul; Slovenija, 22. jul; Bosna i Hercegovina 27. jul;  Hrvatska, 27. jul; Makedonija 11. oktobar.

U Crnoj Gori se do 2005. godine 13. juli proslavljao kao Dan ustanka. Tog dana 1941. godine su gerilski organizovan narod napao italijanske posade u Virpazaru (na obali Skadarskog jezera).U tome je učestvovalo viče od trideset hiljada ustanika i po tome je to bio najveći ustanak u porobljenoj Evropi 1941. godine.

Od 2005. godine 13. juli se kod nad proslavlja kao Dan državnosti – kao sjećanje na Berlinski kongres 1878. godine, kada je 13. jula te godine priznata nezavisnost Knjaževine Crne Gore, ali istovremeno i kao sjećanje na 13. juli 1941. godine.

Ipak, ustanci više nisu u modi, a evociranje socijalističkih i narodnooslobodilačkih datuma, danas samo ima nostalgičnu notu i simboličan čin. Ustanci i pobune su skinuti sa repertoara, značajni datumi izbrisani iz kalendara, a budućim generacijama, pored dužničkog ropstva ostaje samo da tumače datume i istoriju i iste evociraju u zapećcima sjećanja.