Iako su parlamentarni izbori glavna tema ne samo u Crnoj Gori, veći regionu, posmatranje ovih aktuelnosti i objašnjenje crnogorske demokratije ne može proći bez analize Đukanovićevog lika. Interesantno je da u njemačkim medijima poput Spiegel i Frankfurter allgemeine zeitung, tema o parlamentarnim izborima je više mjesta ustupila Đukanoviću i njegovoj kontroverznoj političkoj karijeri autokrate.  Takođe, na političkoj areni sve više je sličnosti između beloruskog predsjednika Lukašenka i predsjednika Crne Gore.

SPIEGEL:  Glasanje o evropskom autokrati koji je najduže na vlasti 

Osvrćući se kratko na politički istorijat parlamentarizma u Crnoj Gori, njemački Spiegel, se fokusira na ,,glavnu političku figuru“ zemlje i refleksije crnogorske demokratije i političke scene na region i šire okruženje.

Po pisanju ovog lista, Crnogorski premijer, Milo Đukanović, je autokrata sa najdužim stažom u Evropi koji je vladao više od tri decenije. Kako napominju, bio je jedan od glavnih funkcionera u socijalističkoj Jugoslaviji, zatim premijer i predsjednik, sa kratkim prekidima kada je upravljao iz pozadine.

Spiegel primjećuje da Crna Gora nikada zapravo nije doživjela demokratsku smjenu vlasti u svojoj istoriji.

Što se današnjih izbora tiče, Spiegel svjedoči da nisu u pitanju samo obični izbori za najmanju zemlju Zapadnog Balkana. Ovo je ključni momenat ne samo za Crnu Goru, već i za regiju i Evropu, konstatuje ovaj list.

,,Demokratski“ sistem kojim vlada jedan čovjek

Zemlja na Jadranu, kako piše Spiegel, je članica NATO-a već tri godine i formalno je najbolji kandidat za prijem u EU od zemalja regiona, ali u praksi ovo je model moderne autokratske države. Đukanović je bio jedan od prvih političara u Evropi koji su uspostavili formalno demokratski sistem u kom je on uvijek na vlasti i čiju stranku je praktično nemoguće izbaciti iz Parlamenta.

Po pisanju ovog lista, ovog puta, parlamentarni izbori mogu biti tačka preokreta za Crnu Goru.

,,Već nekoliko mjeseci, u ovoj zemlji se organizuju ogromni protesti protiv Djukanovića kao nikada do sada. Demonstracije su nastale kao odgovor na Zakon o slobodi vjeroispovjesti, kojim je imovina Srpske pravoslavne crkve stavljena pod kontrolu države.“

FAZ:  Čovjek koji vlada duže od Lukašenka

Frankfurter allgemeine zeitung  se osvrnuo na izbore u Crnoj Gori u veoma opširnom tekstu u kojem izvještavajući o stanju u Crnoj Gori i analizirajući parlamentarne izbore, postavlja zanimljivu komparaciju između predsjednika Crne Gore Mila Đukanovića i predsjednika Belorusije Aleksandra Lukašenka.

Kako piše ovaj list, nedjeljama unazad, Evropa sa velikom pažnjom prati krvavu borbu bjeloruskog lidera, Aleksandra Lukašenka, protiv sopstvenog naroda.

,,U međuvremenu, u nedelju 30. Avgusta, izbori se organizuju u zemlji u kojoj je jedan čovjek na vlasti čak i duže od Lukašenka. Milo Đukanović povlači konce u Crnoj Gori duže od 30 godina.“

Frankfurter allgemeine zeitung  takođe povlači paralelu Đukanovića i današnjih evropski političkih lidera, aludirajući na dugoročnost crnogorskog autokrate.

,,Kada je stupio (Đukanović) na funkciju, Emanuel Makron je bio dijete, Fransoa Miteran je bio predsjednik Francuske, a Helmut Kol – kancelar Njemačke.“

Političar koji profitira od haosa

FAZ podvlači i zanimljiv ugao posmatranja političkog uspona Đukanovića, čija karijera je simptomatično izgrađena na zgarištima svega čega se dotakao.

,,Uspon Mila Đukanovića je počeo onog trenutka kada je počeo krvavi raspad Jugoslavije, u čemu je i Crna Gora imala udjela“, piše FAZ.

Bieber: Đukanović uvijek traži koalicione taoce

Analizirajući sličnosti između crnogorskog i beloruskog autokrate, Frankfurter allgemeine zeitung, piše da poređenja između Lukašenka i Đukanovića stoje kada je u pitanju njihova volja za očuvanjem moći.

Kako za FAZ kaže Florian Bieber, politikolog i direktor Centra za Jugoistočne studije u Gracu: „Đukanović formira koalicije, on nikada nije vladao sam – ne makar od 1998. Uvijek je tražio saveznike, iako je moć centralizovana u njegovim rukama“.

,,Đukanović je ideološki fleksibilan i još od kraja devedesetih, oduvijek je znao kako da pridobije podršku Zapada“, dodaje Biber.

,,Zapravo, pragmatizam je jedan od njegovih najistaknutijih osobina. Njega zanimaju moć i samoodržanje. Zato je i preživio sve slomove i promjene u poslednje tri decenije – od početka njegovog putešestvija kao mladog komuniste u Centralnom Komitetu, kada je imao 23 godine, pa do danas.“

Bieber se za FAZ osvrće i na pragmatično održavanje Đukanovića kroz politički avanturizam i ideološke vratolomije, te podsjeća da je prvobitno, Đukanović je bio u istom timu sa Slobodanom Miloševićem, uz čiju podršku je postao najmlađi političar na čelu Vlade, u Februaru 1991.

,,To je podrazumijevalo i pružanje podrške ratnoj politici jer je upravo sa crnogorske teritorije granatiran Dubrovnik. Organi reda u Crnoj Gori su tada, po Đukanovićevoj direktivi, u ratnu zonu Bosne vratili bosanske muslimane, koji su pobjegli u Crnu Goru da bi spasili živote. A onda se 1997. desio zaokret.“

U kasnijem političkom angažmanu, Đukanović je javno tražio uklanjanje Miloševića sa pozicije predsjednika i kritikovao je njegovu politiku. Njegov novi diskurs je pobrao simpatije u Vašingtonu i unutar EU. Crna Gora je postala ključno mjesto za krijumčarenje cigareta (iako je on u medijima kasnije to pominjao kao „tranzit cigareta“) i tolerisana je od strane Zapada dok god se Đukanović protivio Miloševiću.

Centralna figura sistema

Iako su parlamentarni izbori glavna tema ne samo u Crnoj Gori, objašnjenje crnogorske demokratije ne može proći mimo analize Đukanovićevog lika, ali i sistema koji je recidiv komunističke ere i metode vladanja, a na kojem Đukanović pozicionira svoju političku moć. Stoga, FAZ podsjeća da je vladajući režim u Crnoj Gori je zasnovan na partijskom sistemu iz 1945. i da tu postoje mnogo dublje strukture vlasti koje idu i dalje od Đukanovića.

,,On je centralna figura koja drži sistem, ali sistem se ne oslanja samo na njega. Njegova stranka je oduvijek pokazivala posebnu vještinu kada je riječ o regrutovanju novih članova“.

Politička moć u Crnoj Gori je zasnovana na sistemu zavisnosti i neformalnim strukturama, objašnjava Biber. Bilo da je na poziciji predsjednika stranke, predsjednika ili premijera države – Đukanović je oduvijek određivao pravac politike.

Politika podjela

Uglavnom, politika koju Đukanović kreira i sprovodi jeste politika podjela i polarizacije društva.

Ovo, po Bieberu ima veze sa njegovim sposobnostima da zavadi opoziciju i traži podobne saveznike u frakcijama.

Nedavno, Đukanović je uspio da zavadi društvo kontroverznim Zakonom o slobodi vjeroispovjesti. Zakon je izazvao gnijev srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori, pa su organizovani i masovni protesti. Prije korone, djelovalo je kao da bi ti protesti mogli i ozbiljno ugroziti njegovu vladavinu.

,,Crnogorska nacionalna crkva“

Zanimljivo je da FAZ u dijelu analize o crkvenim pitanjima i odnosima Srpske pravoslavne crkve i crkve čije formiranje inicira premijer Đukanović, koristi termin ,,Montenegrinische Nationalkirche” – što znači Crnogorska nacionalna / državna crkva, pri čemu se ne pominje termin ,,pravoslavna“.

,,Srpska pravoslavna crkva ima veliki broj pristalica u Crnoj Gori, dok crnogorska nacionalna crkva postoji samo na papiru”, piše FAZ.

Spiegel dodaje da Đukanović podstiče sukob sa Srpskom pravoslavnom crkvom u Crnoj Gori i pokušava da Crnogorsku pravoslavnu crkvu, učini zvanično većinskom crkvom.

Takođe, osvrćući se na preference srpskog političkog identiteta u Crnoj Gori, sagovornih za FAZ primjećuje da nacionalne političke stranke nemaju toliku popularnost kako SPC.   

„U svim ispitivanjima javnog mnjenja u poslednjih 20 godina, srpska pravoslavna crkva ima bolju reputaciju među srpskim stanovništvom u Crnoj Gori nego pro-srpske političke stranke“ smatra Biber.

Na kraju, zaključak je, da ovakvo stanje u Crnoj Gori je i ne čini toliko ,,sjajnim“ kandidatom za ulazak u Evropsku Uniju.

“EU bi mogla kritikovati demokratske deficite u Crnoj Gori mnogo otvorenije“ – dodaje on.

Prevod sa Njemačkog: Hanja Marović
Obrada: Aleksandar Novović