Informacija je tačka spajanja i tenzija medija i tajnih službi. Za informacijom se teži, za njom se traga, sa njom se trguje, zbog nje se strada. U 21. veku večiti zaplet odnosa medija i tajnih službi doživljava svoju kulminaciju.

Kakve situacije i koje sve posledice su postojale, ali i dalje nastaju na postjugoslovenskom, šta uzrokuje probleme – govori nam dokumentarni film u koprodukcij Brendon i JSP – ,,Duboko grlo – mediji i tajne službe”, autorke Bojane Lekić.

Film se bavi sličnostima u radu obavještajne i novinarske službe, ali preplitanju ova dva sektora na polju politike, bilo da je u pitanju sukob ili saradnja. U sat i nešto vremena je stala mala storija jugoslovenske i postjugoslovenske borbe medija za javnost, a službi za tajnost i osvrt na, skoro pa tradicionalnu, saradnju države i kriminala.

Film nas je podsjetio na mnoga stradanja novinara, političke atentate, ratna dešavanja u kojima su profitirali oni iz kriminalnog miljea, ali i na razne afere od, javnosti poznate kao ,,Gojko i Savle“, pa do Jovanjice i Krušika.

Prisjećajući se Watergate-a, najpoznatije političke afere sa pravnim i političkim posledicama, gdje je visokopozicionirani izvor informacija iz tajne službe dugo vremena javnosti bio poznat samo pod imenom Deep Throat na samom početku dokumentarca se objašnjava i aluzija u nazivu ovog dokumentarca.

Naime, kodno ime ,,Duboko grlo“ bila je dvostruka aluzija na termin Duboka pozadina koji se u novinarstvu koristi za informacije dobijene iz tajnih, ali i na istoimeni pornografski film koji je u to vrijeme i globalni kulturni fenomen.

,,Pornografija nije više fenomen, osim kada odslikava neke odnose koji danas spajaju politiku, tajne službe i medije. Onda kada predstavlja nepristojno bludničenje po privatnosti i užitak eksplicitnog ilustrovanja nedozvoljenog – dominacije nad životima – u svijetu i u Srbiji“, jedno je od objašnjenja u filmu.  

S tim u vezi, jedan od aktera u dokumentarcu, novinar Vanja Bulić, primjećuje da su politika i pornografija bliske. Kako kaže, ne počinju slučajno istim slovom.

Takođe, pored realcije dva suprotna pola – obavještajne službe i medija –  autorka Lekić je obradila i spone obavještajnih službi i kriminala u Jugoslaviji i evoluciju ovog procesa od Titove vladavine do danas.

Kako autorka podsjeća u filmu, tadašnja jednopartijska država pod vođstvom komunističke partije obračunavala se na mnoge načine sa političkim neistomišljenicima kako u zemlji, tako i u inostranstvu, a jedan od tih načina je bila regrutacija kriminalaca od strane službi da ,,završavaju“ poslove od državnog interesa.

,,To je period kada su organizovane spone između tajne službe i kriminalaca, koji su za interese države, kakvi god oni bili u inostranstvu, obavljali to što jesu“, riječi su novinara Vojislava Tufegdžića, jednog od intervjuisanih u filmu.

Interesantan fenomen je takođe i da su medijima u jednom trenutku bolji izvor informacija bio kriminalni sektor, nego li državne ili pak obavještajne službe.

Nedeljnici i listovi koji su davali drugačiji ugao posmatranja na stvarnost, poput Duge, NIN-a, Borbe, Studentske i omladinske štampe, nisu žmurili na sve ono što je sa bujanjem nacionalizma počelo da izlazi iz Pandorine kutije. Ipak, do informacija je bilo teško doći jer je saradnje sa nadležnima nije ni bilo.

,,Osamdesetih godina, početkom i do sredine devedesetih, novinar je morao da bude detektiv u pravom smislu. Ministru nisi mogao da priđeš, sa policajcem je bilo zabranjeno da razgovaraš, tako da sam ja, recimo, kao novinar, najviše informacija dobijao od kriminalaca“, riječi su Vanje Bulića u filmu.

S druge strane, kada se priča o afirmativnom ambijentu za procvat kriminala, rat je takođe bio prostor u kojem su se uspostavile i razvile veze između kriminala i države.

Početkom i tokom rata, dok je narod stradao i siromašio, bogatili su se kriminalci, ali i državni vrh i ljudi sa kojima ih je povezivao politički i poslovni interes.

,,Uvijek je postojao taj trougao: policija – kriminalci – politika. U Miloševićevom periodu, taj trougao se sveo na pravu liniju, na direktne veze između političara i kriminalaca“, svjedoči Tufegdžić.

Tako su kriminalci sa raznim legitimiacijama saveznih bezbjednosnih službi značajno mjesto dobijaju na ratištu, a sapoređni svako na svojoj novonastalaoj nacionalnoj strani.

Međutim, do promjena nije došlo ni smjenom Miloševićevog režima 2000. godine. Da je stanje o sprezi kriminala i države i dalje nepromijenjeno, pokazao je veliki rad redakcije KRIK-a koji su poslednjih godina izvještavaloi javnost o ovoj simbiozi.

Naime, 2015. godine redakcija krika objavljuje snimak na kojem se vidi susret tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Ivice Dačića i jednog od ljudi iz Šarićevog narko-kartela, Rodoljuba Radulovića, zvanog Miša banana.

U Srbiji, međutim, i dalje nema efekta Watergate-a, iako su novinari u Srbiji, ne samo revnosno otkrivali afere, već i svoj rad plaćali i glavom.