Prošlo je četiri decenije otkako je Rik Doblin, pionirski istraživač psihodelika, prvi put probao LSD na koledžu i odlučio da svoj život posveti ljekovitim moćima psihoaktivnih suptanci. Čak i dok su kampanje protiv droge dovele do kriminalizacije ekstazija, LSD-a i magičnih pečuraka i otjerale većinu istraživača iz ove oblasti, dr Doblin je nastavio svoj donkihotski rat uz finansijsku pomoć svojih roditelja.

Borba dr Doblina za opšte prihvatanje psihodelika napravila je značajan korak naprijed u maju ove godine kada je časopis Nature Medicine objavio rezultate njegove laboratorijske studije o MDMA, popularno poznatoj kao ekstazi. Studija je otkrila da je MDMA uparena sa savjetovanjem donijela značajno olakšanje pacijentima sa teškim posttraumatskim stresnim poremećajem.

Rezultati, koji dolaze nedeljama nakon studije New England Journal of Medicine koja je istakla prednosti liječenja depresije psilocibinom, psihoaktivnim sastojkom u magičnim pečurkama, uzbudili su naučnike, psihoterapeute i preduzetnike u oblasti psihodelične medicine koja se brzo širi. Vjeruje se da je samo pitanje vremena kada će američka Uprava za hranu i ljekove dati odobrenje da se psihoaktivna jedinjenja koriste u terapiji – za MDMA već 2023. godine, a zatim za psilocibin godinu ili dvije kasnije.

Posle decenija demonizacije i kriminalizacije, psihodelični ljekovi su na pragu ulaska u mejnstrim psihijatriju, sa dubokim implikacijama za oblast u kojoj je poslednjih decenija bilo malo farmakološkog napretka u liječenju mentalnih poremećaja i zavisnosti. Potreba za novim terapijskim sredstvima u Americi je postala hitnija usred epidemije zloupotrebe opioida i samoubistava.

dr Doblin danas vodi Multidisciplinarno udruženje za psihodelične studije (MAPS), multimilionsko istraživačko i zagovaračko carstvo koje zapošljava 130 neuronaučnika, farmakologa i pravnika koji rade na postavljanju temelja za nadolazeću revoluciju psihodelika.

Najbolji univerziteti u Sjedinjenim Državama se utrkuju da uspostave psihodelične istraživačke centre, a investitori ulažu milione dolara u start-up projekte. Države i gradovi širom Amerike počinju da popuštaju zakonska ograničenja, što je prvi korak u onome za šta se neki nadaju da će dovesti do federalne dekriminalizacije psihodelika za terapeutsku, pa čak i rekreativnu upotrebu.

„Došlo je do velike promjene u stavovima o onome što se ne tako davno smatralo marginalnom naukom“, rekao je za New York Times Majkl Polan, čija je najprodavanija knjiga o psihodelicima „Kako promijeniti svoj um“ pomogla da se droga destigmatizuje u tri godine otkako je je objavljena. „S obzirom na krizu mentalnog zdravlja u ovoj zemlji, postoji velika radoznalost i nada u vezi sa psihodelicima i priznanje da su nam potrebni novi terapeutski alati.“

Zabrinutost se javlja u pogledu brzine kojom se ova otkrića guraju na tržište. Čak i istraživači koji se zalažu za psihodelično potpomognutu terapiju kažu da bi težnja za komercijalizacijom ljekova, u kombinaciji sa rastućim pokretom za liberalizaciju postojećih zabrana, mogla da se pokaže rizičnom, posebno za one sa teškim psihijatrijskim poremećajima, i poremeti spor, metodičan povratak opšteg prihvatanja istraživanja psihodelika.

Organizacija dr Doblina, u velikoj mjeri je fokusirana na dobijanje odobrenja za terapije potpomognute ljekovima i njihovo promovisanje širom svijeta, ali takođe zagovara legalizaciju psihodelika na saveznom nivou, iako sa strogim zahtijevima za licenciranje za rekreativnu upotrebu.

Brojne studije su pokazale da klasični psihodelici poput LSD-a i psilocibina ne izazivaju zavisnost i ne izazivaju oštećenje organa čak ni u velikim dozama. I suprotno popularnom predanju, ekstazi ne ostavlja rupe u mozgu korisnika, kažu studije, niti će „loš trip“ dovesti do oštećenja hromozoma.

Ali većina naučnika se slaže da je potrebno više istraživanja o drugim mogućim nuspojavama – poput toga kako ljekovi mogu uticati na one sa srčanim problemima. I dok je stalno gomilanje ohrabrujućih podataka ublažilo skepticizam istaknutih naučnika, neki istraživači upozoravaju na bezglavo prihvatanje psihodelika bez strogog nadzora. Iako su „loši tripovi“ rijetki, nekoliko anegdotskih izveštaja sugeriše da psihodelici mogu izazvati psihozu kod onih sa osnovnim mentalnim poremećajima.

Dr Majkl P. Bogenšuc, profesor psihijatrije koji vodi novoosnovani Centar za psihodeličnu medicinu na Njujorškom Univerzitetu, rekao je da je većina dosadašnjih kliničkih studija sprovedena sa relativno malim brojem ljudi koji su pažljivo provjereni kako bi se isključili oni sa šizofrenijom i drugim ozbiljnim mentalnim problemima.

Zbog toga je teško znati da li će biti potencijalnih neželjenih reakcija ako milioni ljudi uzimaju ljekove bez ikakvog uputstva ili nadzora.

Investiciona trka

Psihodelici su odjednom preplavljeni novcem.

Dr Doblin se sjeća kada je bilo skoro nemoguće doći do finansiranja istraživanja, a MAPS je sada uspio da prikupi 44 miliona dolara za dvije godine.

Džons Hopkins, Jejl, Univerzitet Kalifornije, Berkli i bolnica Mount Sinai u Njujorku su među institucijama koje su nedavno osnovale odeljenja za istraživanje psihodelika ili planiraju da to urade, uz finansiranje od privatnih donatora.

Naučnici sprovode studije o tome da li psihodelici mogu biti efikasni u liječenju svega, od depresije, autizma i zavisnosti od opijata do anoreksije i anksioznosti koje doživljavaju neizlječivo bolesni.

Pokrenulo se na destine start-apova, a nekolicina kompanija koje su izašle na berzu se zajedno procenjuju na više od 2 milijarde dolara. Field Trip Health, dvije godine stara kanadska, prikupila je 150 miliona dolara za finansiranje desetina klinika za ketamin u Los Anđelesu, Čikagu, Hjustonu i drugim gradovima širom Sjeverne Amerike. Compass Pathvais, zdravstvena kompanija na listi Nasdak-a koja je prikupila 240 miliona dolara, u 10 zemalja sprovodi 22 klinička ispitivanja psilocibinske terapije za depresiju otpornu na liječenje.

Investitori su ohrabreni izmjenama politike, promjenom inspirisanom dijelom ubrzanim prihvatanjem rekreativne marihuane i umorom javnosti od beskrajnog američkog rata protiv droge. Prošle godine, Oregon je postao prva država koja je legalizovala terapeutsku upotrebu psilocibina. Denver, Okland, Kalifornija, i Vašington, dekriminalizovali su „magične pečurke“, a nekoliko država, uključujući Kaliforniju, razmišljaju o sličnim zakonima.

Čak i neki republikanci, grupa koja se tradicionalno protivi liberalizaciji zakona o drogama, počinju da se pojavljuju. Početkom godine, bivši guverner Teksasa Rik Peri, pozivajući se na visoku stopu samoubistava među ratnim veteranima, pozvao je zakonodavce svoje države da podrže predlog zakona Demokrata kojim bi se uspostavila studija psilocibina za pacijente sa PTSP-om.

Decenije u izgnanstvu

Mnogo prije nego što je Nensi Regan upozorila naciju da jednostavno kaže „Ne“ drogama i Ričard Nikson navodno proglasio Timotija Lerija „najopasnijim čovjekom u Americi“, istraživači poput Vilijama A. Ričardsa koristili su psihodelike da pomognu alkoholičarima da se oslobode zavisnosti, a pacijentima sa rakom da se izbore sa anksioznošću.

Ljekovi su bili legalni, a dr Ričards, tada psiholog u Centru za psihijatrijska istraživanja Merilenda, bio je među brojnim naučnicima koji su proučavali terapeutski potencijal enteogena, klase psihoaktivnih supstanci koje su ljudi koristili milenijumima. Čak i godinama kasnije, kažu dr Ričards i drugi istraživači, mnogi rani volonteri nazvali su psihodelične seanse najvažnijim i najznačajnijim iskustvima u svom životu.

Ali kako su droge napustile laboratoriju 1960-ih i bile prihvaćene od strane kontrakulturnog pokreta, politički establišment je brzo reagovao. Do trenutka kada je Uprava za borbu protiv droga (DEA) izdala svoju hitnu zabranu MDMA 1985. godine, finansiranje psihodeličkih istraživanja je uglavnom nestalo.

„Toliko smo toga učili, a onda je svemu došao kraj“, rekao je dr Ričards, sada osamdesetogdišnjak i istraživač na Medicinskom fakultetu Univerziteta Džons Hopkins.

Danas, Centar za istraživanje psihodelika i svijesti u Džons Hopkinsu, osnovan prije dvije godine sa 17 miliona dolara privatnih sredstava, proučava, između ostalog, korišćenje psilocibina za prestanak pušenja i liječenje depresije povezane sa Alchajmerovom bolešću, kao i više spiritualnih istraživanja koja uključuju i vjersko sveštenstvo.

„Moramo paziti da ne obećavamo previše, ali ovo su fantastično interesantna jedinjenja sa brojnim mogućim upotrebama“, rekao je Roland R. Grifits, osnivač centra i psihofarmakolog čija je studija iz 2006. godine, na kojoj je koautor sa dr. Richardsom, u kojoj je davao psilocibin zdravim volonterima – jedna od prvih psihodeličnih studija koja je dobila FDA odobrenje.

Iako istraživači još uvijek pokušavaju da razumiju kognitivnu i terapijsku mehaniku psihodelika, zaključili su da psilocibin, DMT i druge psihoaktivne supstance mogu pomoći ljudima da osjete više tolerancije, razumijevanja i empatije. Takođe izazivaju neuroplastičnost, sposobnost mozga da mijenja i reorganizuje misaone obrasce, omogućavajući ljudima sa psihološkim poremećajima da pronađu nove načine za obradu anksioznosti, depresije ili duboko ukorijenjene traume.

“Trip biznis”

Budućnost psihodelične medicine već se može nazreti u kompletu plišanih, umirujuće uređenih „soba za trip“ koje zauzimaju gornji sprat poslovne zgrade u centru Menhetna. Klinika, koju vodi Field Trip Health, je poduhvat star godinu dana u kojem pacijenti nose maske za spavanje i slušaju elektronsku muziku i tibetansko pojanje, dok im se daje šest injekcija ketamina tokom nekoliko nedelja.

Ovi 90-minutni „tripovi“ su prošarani „integracijskim sesijama“ koje vodi terapeut kako bi se pomoglo učesnicima da obrađuju svoja iskustva i rade na postizanju svojih ciljeva mentalnog zdravlja. Cijena tipičnog programa od četiri sesije kreće se od 4100 dolara, iako neke osiguravajuće kompanije nadoknađuju pacijentima dio troškova.

Ketamin nije klasičan psihodelik; to je anestetik koji je možda najpoznatiji i kao droga i kao sredstvo za smirenje. Ali u većim dozama, može da izazove halucinacije, i pokazalo se da obećava liječenje velike depresije i teškog PTSP-a, iako su efekti manje trajni od terapija psilocibinom ili MDMA. Ketamin, međutim, ima izrazitu prednost u odnosu na druge ljekove: jedini je u Sjedinjenim Državama legalno dostupan pacijentima van kliničke studije.

Emili Hakenburg, klinički direktor Field Trip-a, rekla je da je lijek samo jedna komponenta zahtijevnog terapijskog procesa.

Ronan Levi, izvršni predsednik Field Trip-a, rekao je da se kompanija nada da će „ugrabiti“ dio od 240 milijardi dolara koje Amerikanci troše svake godine na usluge mentalnog zdravlja. „Mi smo u prvim redovima onoga što mislim da će biti značajan kulturni i poslovni talas“, rekao je on.

Za naučnike veterane koji su preživjeli raniju ljubavnu vezu nacije sa psihodelicima, takav korporativni podsticaj je istovremeno uzbudljiv i zabrinjavajući. Oni su svjesni potencijalnih pogrešnih koraka koji bi mogli da ponište napredak poslednjih godina i pitaju se da li bi predstojeća komercijalizacija mogla da ograniči pristup onima sa ograničenim finansijskim sredstvima.

Dr Čarls S. Grob, profesor psihijatrije na medicinskoj školi UCLA koji je decenijama istražujući halucinogene, brine da bi komercijalizacija i žurba ka rekreativnoj upotrebi mogli da izazovu reakciju javnosti, posebno ako povećana dostupnost ljekova dovede do talasa zabrinjavajućih psihotičnih reakcija.

Ono što je potrebno, rekao je, su rigorozni protokoli i sistem za obuku i akreditaciju stručnjaka za psihodeličnu medicinu. „Moramo da budemo veoma pažljivi oko bezbjednosnih parametara“, rekao je on. „A ako je primarni motivator izvlačenje profita, osjećam da je polje ranjivije na nezgode.“

Uprkos svom optimizmu, ni dr Doblin nije slijep za mogućnost da bi opčinjenost društva psihodelicima mogla da ima negativne posledice. „Toliko smo brzo napredovali, ali pred nama je toliko izazova. Shvatam, mogli bismo da zeznemo stvari u poslednjem trenutku, tako da ne planiram da slavim prerano.“.