Šta je zajedničko sportu i ratu? I jedno i drugo postoje još od antičkog doba, i jedno i drugo se odigravaju zbog demonstracije moći, novca i povrh svega – i jedno i drugo su sredstva koje koristi politika. 

Često ćemo čuti kako politika i sport ne treba da se miješaju. Ipak, to se može posmatrati i kao jedna velika zabluda. Nemoguće ih je odvojiti, jer – sport jeste politika. 

Tradicionalno, društvena uređenja koriste sport kao reprezent da je njihov način, sistem (ruko)vođenja pravi. S tim u vezi, imamo primjer šaha. Šahisti iz SSSR-a su godinama bili svjetski prvaci, pa je duel Bobija Fišera i Borisa Spaskog iz 1972. posmatran kao meč vijeka, ali i kao duel ,,Istoka” i ,,Zapada”; duel socijalizma i kapitalizma. 

Na Svjetskom prvenstvu u košarci 1970. godine, koje se igralo u Jugoslaviji, posljednja utakmica je bila zakazana za 24. maj, dan prije rođendana Josipa Broza Tita. Razlog je bio jednostavan – reprezentacija Jugoslavije je bila favorit za medalju pa je bilo isplanirano da dan poslije završetka prvenstva donesu Titu medalju ,,na poklon”. Jugoslavija je osvojila to prvenstvo, pa je simbolika bila još veća – jugoslovenska zastava se našla između američke i sovjetske. Dakle, mjesto koje je Jugoslavija, ,,po vokaciji” nesvrstana, zauzimala i u svjetskoj politici

S druge strane, sport je često korišten i od strane potlačenih kao način da izraze svoj bunt. Tako su na Olimpijskim Igrama 1968. godine, afroamerikanci Tomi Smit i Džon Karlos, osvajači zlatne i bronzane medalje u trci na 200m, tokom intoniranja himne podigli stisnute pesnice na kojima su nosili crne rukavice u znak protesta protiv siromaštva Afro-Američke populacije. Bilo je ovo vrlo jasno slanje političke poruke. Pored toga, nosili su bedževe Olimpijskog Projekta za Ljudska Prava, a u ovome im se priklučio i Piter Norman, osvajač srebrne medalje.

Slučaj kojeg se dobro sjećamo sa kraja dvadesetog vijeka pokazuje jugoslovenske sportiste poput Zorana Mirkovića, Siniše Mihajlovića, Saše Ćurčića, Aleksandra Đorđevića i mnoge drugdje kako koriste  svoju poziciju da iskažu protest  protiv bombardovanja SR Jugoslavije ’99 godine i, političke elite, pozovu na mir.  

Politika kao kontekst

Iako je politika često okarakterisana kao negativna pojava i kao nešto što umanjuje značaj sporta i ,,mijenja temu”,  nekad je upravo ona ta koja daje čar sportu. Na primjer, tradicionalna rivalstva u sportu nekad su jedino izgrađena na političkom kontekstu. Zapitamo li se kako bi izgledao škotski nacionalni fudbalski derbi? Da li bi nedjeljni mečevi Seltika i Rendžersa bili toliko zanimljivi da u njima nije sadržana religijska podjela na protestante i katolike? 

Zar ne bi Atletik Bilbao bio ekipa kao i svaka druga da ne vodi politiku angažovanja samo baskijskih igrača i tradicionalno emituje jedan autentičan, beskompromisan narativ? 

Da li bi susreti fudbalera Kristijana Lukarelija i Paola Di Kanija bili zanimljivi da obojica nisu pripadnici navijačkih grupa – jedan lijeve, drugi desne? I jedan od najvećih derbija Evrope, Barselona – Real Madrid ima svoju političku konotaciju – to je derbi kralja i Katalonije. 

Jasno je da sve navedeno može imati i ima veoma opasne implikacije na šire mase i time politički kontekst koji dolazi na sportski teren ili se reflektuje sa istog može imati mnogo radikalnije društvene posledice. Međutim, možda je baš red da razmislimo i o ovoj perspektivi, te društvene probleme rješavamo sa aspekta neodvojivosti politike i sporta, a ne da se, uvijek nanovo, iznenađujemo njihovom simbiozom. 

Sport i politika u aktuelnom kontekstu

Ovih dana je aktuelna odluka raznih sportskih organizacija o zabrani učešća svim ruskim i bjeloruskim klubovima i reprezentacijama u evropskim i svjetskim takmičenjima, a kao razlog se navodi napad ruske vojske  na Ukrajinu. Takođe, Rusiji je oduzeto i domaćinstvo finala Lige Šampiona. 

Danas imamo dva pola posmatranja na vezu politike i sporta, odnosno, na pomenuta isključenja sportista sa većih takmičenja ili primoravanje istih da nastupaju pod neutralnom zastavom. Jedni smatraju da je nepravedno isključivati sportiste – jer je njihova država akter nepravde i, u ovom slučaju, rata. Drugi smatraju da je to sasvim opravdan čin i način borbe protiv političkih ciljeva pomenutih država. Reklo bi se da su i jedni i drugi u pravu.

Međutim, ako je napad na neku drugu suverenu državu dovoljan za isključenje sa sportskih takmičenja – nije li licemjerno što u istim takmičenjima i dalje učestvuju turski sportski klubovi? 

Ali dobro, možda je to neki vid ,,meke agresije” na Kipar. Ali vjerovatno je bila neka kazna zbog izraelske okupacije palestinske teritorije? I jeste. UEFA je 2014. i 2016. godine kaznila navijače Seltika zbog isticanja palestinskih zastava. Za isti ,,grijeh” 2014. godine kažnjeni su i navijači još jednog kluba iz Škotske – Sent Džonstona. 

Sa druge strane, Turska jeste novčano kažnjena od strane UEFA-e jer su tokom mečeva reprezentacije njeni igrači koristili vojni pozdrav tokom intoniranja himne, a taj pozdrav aludira na turske vojnike na sjeveru Sirije. Zbog tog rata im je sigurno, neki način, oduzeto i neko domaćinstvo nekog zvaničnog takmičenja, kao što je slučaj sa Rusijom i organizacijom finala lige šampiona? I, zaista – jeste! Ali, istini za volju, oduzeto im je domaćinstvo finala Lige Šampiona, zbog situacije sa virusom COVID-19. 

Što se tiče aktuelnog slučaja sa finalom ovogodišnje Lige šampiona, na licemjerje FIFA-e ukazao je i bivši egipatski fudbaler Muhamed Abutrika. On je na Tviteru ukazao da odluku da se suspenduju ruski klubovi mora pratiti odluka da se isto uradi i sa izraelskim, jer Izrael ubija žene i djecu već dugo godina. 

Ovaj fudbaler je već jednom bio kažnjen zbog izražavanja podrške Palestini. Naime, 2008. godine, prilikom meča Afričkog Kupa Nacija proslavio je gol tako što je istakao majicu sa natpisom ,,Saosjećanje sa Gazom” u znak podrške Gazi zbog desetodnevne blokade. Ipak, tadašnja kazna je bila ,,samo” žuti karton. 

Polemika ,,za i protiv” isključenja sportista zbog politike, te miješanja istih biće još dugo aktuelna i protivrječna. U svakom slučaju, dok god traju ratovi – žuti karton za sve nas.