Angažovana umjetnost- protest, apel, poziv na, kritika, ukazivanje na, preispitivanje, revolucija u malom. Teži promjeni, poboljšanju, revidiranju kulturnih, društvenih, političkih, etičkih obrazaca. U razvijenim zemljama vrlo primjenjivana, kod nas vrlo nepoznata i čak stigmatizovana. 

Umjetnost je ta koja treba da afirmiše kulturni diverzitet, ističe snagu zajednice, promoviše demokratske ideale, ispravlja nepravdu (Protić, 2020). Kao jedna vrsta artivističkog djelovanja postoje umjetnički događaji, festival ili organizacije na kojima se afirmiše kreativno djelovanje zarad društvene promjene (Protić, 2020). Takav jedan vid djelovanja pokrenulo je nevladino udruženje ŠkArt iz Tivta, koje već nekoliko godina  razvija i promoviše savremenu umjetnost, i okuplja politikologe, umjetnike, filozofe, arhitekte koji promišljaju društvenu realnost. 

U proteklom periodu smo pripremali i u avgustu organizovali program umjetničkih rezidencija pod imenom škART REZIDENT u kojem su učesnici iz Crne Gore i Srbije kroz 4 intenzivna dana predavanja i radionica dobili znanja i podršku za stvaralaštvo: Savremena i angažovana umjetnost i mentorstvo za kreiranje sopstvenih angažovanih radova Bojana Popadić ŠkArt, MA angažovane umjetnosti, Scenski dizajn Jelena Ivančević ŠkArt, scenski dizajner, Angažovana umjetnost Tanja Markuš, umjetnica, Filmska radionica i snimanje Pavle Simonović, reditelj, Kulturno istorijska baština Tivta- opšte istorijski i etnografski osvrt Igor Lazarević, antropolog i etnolog. 10 umjetnika i istraživača u oblasti kulture i umjetnosti različitih profila (slikari, grafičari, politikolozi, arhitekte, muzičari, dramaturzi, dramski umjetnici), mahom po prvi put u svom stvaralačkom opusu kreiralo je 6 individualnih i/ili grupnih radova kao odgovor na društveno političke teme. Umjetnici su se fokusirali na pitanja i probleme čovjeka u današnjem društvu koji su dio političkog i etičkog okvira. Tako imamo jedan biopolitički rad Povratak, autorke Dubravke Milivojević, koji preispituje mogućnost i granice slobode u užurbanom i tehnološki razvijenom društvu, i udaljavanje od sopstvene prirode. Multimedijalni rad (tekst Teodora Kipa, video Katarina Cimbaljević, dizajn zvuka Marija Mitrović, performans Teodora Kipa i Branka Marković)  Zdrava/gotova koji govori o ulozi žene čiji je arhetip zamijenjen predrasudom koja se prenosi generacijama i suzbija slobodu i bivstvovanje žene i njenog tijela. Umjetnik u izolaciji/ Artist in isolation autora Luke Neškovića ispituje poziciju umjetnika u izolaciji prouzrokovane aktuelnom pandemijom. fully_automated_luxury_society [20**] autorke Marije Mitrović ukazuje na postojanje potpuno automatizovanog čovjeka luksuza i tri aspekta „nove normalnosti“: mimeza, isprazni konzumerizam, i kibernetički komunizam. Ono što ovaj rad može naslućivati jeste kraj kapitala kroz dokolicu koja uzrokuje kreativnost, dok rad Ćuti Itane Vukosavljević i Pavla Koraća govori o štetnom aspektu dokolice i izjednačavanju životne sredine sa bioritmom čovjeka koje uzimamo zdravo za gotovo. Sam rad je kreiran na način da vrši zvučnu i vizuelnu agresiju nad publikom, simulirajući zvučnu zagađenost i zasićenost. Posljednji rad San o utopiji inspirisan je arhitekturom i ambijentom hotela Kamelija, jednim od posljednjih zdanja socijalističke arhitekture, u čijem je kompleksu i realizovan program škART REZIDENT. Autori Arijana Kadić, Branka Marković, Marija Mitrović i Ivan Velimirović uhvatili su duh života i rada hotela i izmiještajući upotrebni predmet, koji svojom estetikom prevazilazi prvobitnu namjenu, ukazali na odnos savremenog čovjeka sa tišinom nekadašnjeg ideala. Arhitekta hotela Ahmed Džuvić je dobio Borbinu nagradu 1967. godine a tivatske arhitekte pokrenuli su inicijativu Upravi za zaštitu kulturnih dobara za očuvanje ovog spomenika kulture. U tu svrhu se može koristiti i San o utopiji. Radovi su video instalacije, što je i bio cilj ove rezidencije, osim što rad Zdrava/gotova uključuje i performans. Oni će biti prikazani kao prateći umjetnički program Tivat Word Music festivala koji se održava 10-12 septembra u Tivtu, a planira se i njihovo prikazivanje/ upotreba i nakon festivala.

Svi radovi direktno ili indirektno pozivaju na povratak sopstvenim unutrašnjim zakonima i kolektivnom nesvjesnom, dakle na revidiranje akteulnih obrazaca poimanja društva, ponašanja, postojećih (nametnutih) vrijednosti i konvencija- i to ne samo revidiranje već i destrukciju- uništavanje postojećeg ali i pročišćenje, ponovno rođenje, novi početak. 

ŠkArt ovom intervencijom pokušava da se udalji od generalnog osjećanja nemoći i apatije i manjka kritičkog promišljanja na ovim prostorima, o kojima govori Boris Buden (2014): „Nitko na ovim prostorima ne vjeruje da je uopće moguće živjeti bolje i dostojanstvenije. Čak i kada su ljudi svjesni prava koja su izgubili, ili bolje reći, kojih su se sami odrekli, čak kad su svjesni toga da su danas odrasle generacije koje žive gore od generacije svojih roditelja, oni misle da nije bilo i da nema alternative. Sve što se dogodilo bilo je nužno kao što je i sve što im se događa jednako tako nužno. Riječ je o potpunoj nemoći, nekoj vrsti epohalne apatije, fatalizma koji je paralizirao ne samo kritičko mišljenje odnosno volju za promjenom nego i sam osjećaj za stvarnost. Riječ je o apatiji i nemoći koji premda performativno strukturiraju samu realnost, sami su duboko nerealni, a to znači u osnovi ideološki.“ 

škART REZIDENT sproveden je uz podršku Opštine Tivat kroz raspodjelu sredstava za nevladine organizacije za 2021-u godinu, kao i donacijama preduzeća Vodovod i Kanalizacije Tivat, i lokalne Turističke organizacije. Neki će se možda zapitati da li je moguć angažovan rad i kritičko preispitivanje ukoliko je on finansiran od zvaničnih institucija- ovdje ću navesti Branku Ćurčić i njena promišljanja na ovu problematiku. Produktivna saradnja sa zvaničnim institucijama je moguća ukoliko su uslovi te saradnje dobro definisani i ukoliko svaka strana preuzme odgovornost za takvu saradnju; na takvu saradnju ne treba gledati kao na kompromitovanje sopstvene nezavisne i “ispravne” pozicije što svodi cijelu radnju na čistu moralističku dilemu nekompromisnog djelovanja, već kao na otvaranje prostora za ostvarenje potencijala za saradnju, ali saradnju zasnovanu na preispitivanju, kritici, negaciji ili deregulaciji. Takva praksa bi trebalo da predstavlja preduslov za stvaranje prostora za političku borbu i istinske pregovore (Ćurčić, 2007). 

Kritičko promišljanje i preispitivanje stvarnosti, nametnutih vrijednosti i pravca djelovanja, te nuđenje rješenja i odgovora mora ostati imperativ umjetnosti.

---

Protić, Petar, Društveno-politička uloga artiviz(a)ma i mogućnost nove estetizacije, Kritika, Godište I, Broj 2, 2020

Buden, Boris, Intervju, Kulturpunkt, Peščanik, 2014, https://pescanik.net/boris-buden-intervju-4/

Ćurčić, Branka, Prostori autonomnog delovanja, deregulacije i kritike / Da li je saradnja sa neoliberalnim umetničkim institucijama moguća?, 2007 https://transversal.at/transversal/0407/curcic/sr