29 godina zvanično ekološke države, a Crna Gora je pred ekološkim kolapsom. Sezona grijanja 2020/2021 još uvijek nije počela, a gradovi u kojima se mjeri kvalitet vazduha već imaju drastično velika prekoračenja. Bijelo Polje i dalje drži “titulu” najzagađenijeg grada, a iza slijede Pljevlja, Podgorica i Nikšić. Takođe, evidentirali smo i prvu isušenu rijeku usljed izgradnji mini hidro-elektrana.

Crna Gora je Ustavom proglašena za ekološku državu 20. septembra, 1991. godine. Od tada do danas prošlo je 29. godina. Država sa velikim brojem prirodnih bogatstava na malom prostoru sada ima: zabrinjavajuće zagađen vazduh, ogroman broj divljih deponija, veliki broj rijeka koje su “valorizivane” projektima mHE i isušene (Kutska), drugi najveći pašnjak u Evropi (Sinjajevina) na kojem se planira izgradnja vojnog poligona…

Da li je san o ekološkoj državi nedosanjan? Ili je ta klauzula u Ustavu mrtvo slovo na papiru – na javnosti je da procijeni.

Prije dva dana je po prvi put obilježen Internacionalni dan čistog vazduha za plava neba.

U decembru 2019. godine tokom trajanja 74. sjednice Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, 7. septembar je proglašen za međunarodni dan čistog vazduha. Ova kampanja pokrenuta je od strane Programa Ujedinjenih nacija za životnu sredinu (UNEP). Za cilj ima podizanje svijesti javnosti o značaju čistog vazduha za javno zdravlje i životnu sredinu.

Kao što bez vazduha nema života, tako bez građanskog monitoringa nema aktivizma. U tu svrhu, Ekološki Pokret Ozon kroz medije i društvene mreže predstavio je neke od mehanizama građanskog monitoringa kvaliteta vazduha. Na taj način uključio se u obilježavanje ovog, za sve ljude važnog datuma.

“Obilježavanjem ovog dana mi smo htjeli staviti akcenat na građanski monitoring kvaliteta vazduha. To je po nama preduslov za pritisak na donosioce odluka, da se konačno počnu ozbiljno baviti ovim životnim problemom. Dosadašnji neozbiljan pristup poražava i jednostavno, ne smije se dozvoliti da se nastavi taj trend”, kazao je Aleksandar Perović – direktor Ekološkog pokreta Ozon.

Prema rezultatima koje je Ozon predstavio, za  period od 1. oktobra 2019. do 01. aprila 2020. najzagađeniji grad bio je Bijelo Polje, sa 112 dana prekoračenja srednjih dnevnih vrijednosti PM10 suspendovanih čestica. Zatim slijede Pljevlja sa 106, Podgorica sa 78 i Nikšić sa 68.

Zakonom dozvoljen broj dana sa prekoračenjima je 35, na godišnjem nivou.

Sva je prilika da ni ova godina neće biti puno bolja, što se kvaliteta vazduha tiče. Grejna sezona 2020/2021 još uvijek nije počela, a gradovi u kojima se mjeri kvalitet vazduha već imaju drastično velika prekoračenja. Pa tako Bijelo Polje i dalje drži “titulu” najzagađenijeg grada, sa 62 dana prekoračenja srednjih dnevnih vrijednosti suspendovanih PM10 čestica. Iza njega su Pljevlja sa 58, Podgorica sa 51 i Nikšić 41.

,,Naš monitoring je drugačiji od onog koji daju zvanične državne institucije, jer je brži i konkretniji i nadamo se djelovaće podsticajno i na javnost i na nadležne institicije.”, kazao je Perović.

On se nada da će i ova aktivnost “biti dobra poruka novoj Vladi, da prepozna prioritete ostvarivanja osnovnih ljudskih prava, što pravo na čist vazduh za sve svakako jeste”.

Kvalitet vazduha u Crnoj Gori prati se 45 godina. Tehnika za kontrolu i praćenje je uznapredovala. Iz Ministarstva održivog razvoja i turizma kazali su da se “kvalitet vazduha u Crnoj Gori prati u skladu sa najsavremenijim evropskim standardima, upotrebom automatizovane, precizne i osjetljive opreme”. Oni su takođe saopštili i da je u proširenje i obnovu sistema za praćenje kvaliteta vazduha uloženo 1,1 milion eura iz IPA fondova. Osim što je uznapredovala tehnika, unaprijedile su se i neke navike naših sugrađana. Zato se sada “pali auto” da se pođe za ‘leb, do prodavnice koja udaljena samo par metara.

Da li će Crna Gora zaista biti ekološka, najviše zavisi od nas – pojedinaca. Ako se mi za nju ne izborimo promjenom svojih navika – onda sigurno neće. A obzirom da će okosnicu nove Vlade činiti i jedna zelena partija (URA) nadamo se da će se postojeće stanje životne sredine i kvaliteta vazduha u Crnoj Gori popraviti.

Ekocid u Kutima – presušila Kutska rijeka

,,Više je nego očigledno da koncesionari prilikom izgradnje hidroelektana na sjeveru Crne Gore nijesu ispoštovali mjere zaštite životne sredine. Najbolji primjer za to je Kutska rijeka u opštini Andrijevica gdje se može vidjeti da su investitori, devastirajući rječno korito i čitav okolni prostor, primijenili pravo nasilje nad prirodom. Na to ukazuje i podatak da je rijeka dobrim dijelom i presušila. Sve to zaslužuje najveću moguću osudu“, prokomentarisali su iz Ekološkog pokreta Ozon, na svojoj FB sztranici.  

Kako su mejštani sela Kuti obavijestili – Kutska rijeka nikad nije presušila, sve do momenta kada su je projektima malih hidroelektrana (mHe) devastirali i zarobili.

Po riječima Aleksandara Pejovića, izvršnog direktora Ekološkog pokreta Ozon, koncesioni ugovori sa investitorima koji su dobili koncesije za izgradnju elektrana su doveli do enormnog poremećaja prirodne ravnoteže u ovom prelijepom kraju, dodajući da je, između ostalog, prilikom izvođenja radova potpuno uništen riblji fond u Kutskoj rijeci.

Iz ove organizacije su najavili da će zbog narušavanja životne sredine zatražiti od nove Vlade da hitno raskine koncesione ugovore sa investitorima koji su izgradili nekoliko hidroelektrana na Kutskoj rijeci koja se prostire na petnaestak kilometara od Andrijevice. Istakli su da je prethodnih dana u dijelu sela Kuti došlo do potpunog presušivanja pomenute rijeke i da je to potvrda da su investitori prilikom izgradnje hidroelektrana napravili pravi ekološki zločin.

,,Očigledno je da neko mora da snosi odgovornost za ono što je urađeno našim rijekama. Očekujemo da nova Vlada inicira aktivnosti u cilju procesuiranja svih lica koja su na nezakonit način ušla u proces devastacije rijeka“, naglasio je Perović.

Takođe, Perović je kazao je da će ujedno zatražiti da se javnost informiše o tome kako su određene firme dobijale koncesije za izgradnju elektrana, iako za tako nešto nijesu imale određene preduslove.