Piše: Alen Hadžović

Grupa ekscentričnih pojedinaca, pod dirigentskom palicom urednika nepogrješive intuicije (Bil Marej), sačinjava redakciju Francuske depeše. Film je zasnovan na istoriji časopisa The New Yorker, poznatog američkog nedjeljnika, koji je šezdesetih godina prošlog vijeka inspiracijsko uporište nalazio u praćenju francuske kulture i njihovog stila života i autorima koji su gradili ovaj časopis, poput: Glorije Stajnem, Polin Kejl i Džejmsa Tarbera, kao i Džeroma Dejvida Selindžera. Priča biva saopštena u obliku redakcije koja se nalazi u zamišljenom gradu sa izmaštanim susretima i pet priča koje nemaju nužno analognu povezanost. ,,Francuska depeša“ je pokrenuta kao dodatak kansaškim novinama „Ivning San“ (paradoks u naslovu).

Komična fantazija koja je pred nama otkriva nove momente u razumijevanju društvenih fenomena ali i u kreiranju i dekorisanju medijskog sadržaja. Film je svojevrstan omaž novinarstvu kakvim ga posljednja, pred-digitalna generacija, pamti.

Ves Anderson – Komičar svoje vrste

 ,,Francuska depeša“ je najuspješniji Andersonov film do sada. Radnju prati neobičan humor, dok u isto vrijeme predstavlja odličan akcioni film – iako je Andersonov način prikazivanja akcije drugačiji od bilo kog drugog filmskog stvaraoca tog žanra. Anderson pristupa ozbiljnim stvarima tako što njegovi likovi sasvim neutralno nastupaju u situacijama koje možda i zahtijevaju ekspresivnost, činjenica je da tu vrstu iskustva ostavlja gledaocima. Anderson svojim stvaralaštvom pozicionira kako umjetnika, tako i kritičara i gledaoca u udobnu fotelju i daje im kokice (što i jeste poenta filma, ako hoćemo da budemo iskreni).

Njegovo stvaralaštvo nije hiperproduktivno, ali zato oni filmovi koji postoje govore o tome koliko je u stvari plodan taj rad. Fokus Andersonovih djela ide preko tematizovanja istorijskih trenutaka i ličnosti koje sve to savršeno oslikavaju u filmu ,,Grand Budapest hotel” (motivisan stvaralaštvom Štefana Cvajg-a i Drugim svjetskim ratom), preko odabira forme „Fantastic Mr. Fox“ (spoj animiranog filma i slikarske vještine) do nevine dječje zaljubljenosti u omiljenom ,,Moonrise kingdom”.

Pored navedenog, Andersonov pogled ne gubi dodir sa stvarnošću već je uperen u najbolje anglosaksonske pisce poput Suzan Sontag i Džulijana Barnsa, koji su na pariskim bulevarima provjeravali šta je ostalo od slike koju su između dva rata gradili pisci Izgubljene generacije (Hemingvej, Gertruda Stajn, Henri Miler, itd.). 

Oko četrdeset poznatih filmskih zvijezda (najviše iz svijeta komedije) Anderson okuplja u izgradnji ovog filmskog ostvarenja.

Izmišljeni gradić ,,Ennui-sur-Blasé” (Blazirana dosada)

Film nema klasičan zaplet i rasplet i kao takav on više budi emocije nego što ih demonstrira. To upravo čini svojim neobičnim tokom i samim načinom prikazivanja koji tokom praćenja, ne čineći ničega previše, ostavlja osjećaj neke daleke žalosti, kao i nostalgije za boljim vremenima u kojima je novinarski tekst nosio određenu jačinu. Osjećaj koji nam ostavlja ovaj film jeste netrpeljivost ali tu je i želja da proniknemo u suštinu, dok nas mješavina bizarnosti i nepredvidljivosti iskreno zasmijava. Dok gledate Francusku depešu, na trenutke se osjećate kao da čitate knjigu i nailazite na one beskonačne nizove opisa likova, nekog predijela ili predgrađa (najčešće nekog francuskog grada).

Pet epizoda, u kojima se odvija film, obuhvataju svakodnevni život, likovna kretanja, studentske proteste 1968. na Sorboni, mitologiju francuskog kulinarstva koje je smješteno između bageta i sireva sa čudnim oblicima.

Prva i najjednostavnija priča u filmu vozi nas, doslovno, na biciklu, uličicama Enuia dok nam Sazerak (Oven Vilson), reporter, priča priču čiji su fokus gradski džeparoši, zatim oni što galame iz gomile, kao i prostitutke, siromašni i neispunjeni. Nevolje, bilo da se radi o padanju u šaht ili o tome da ga upravo gorenavedeni skidaju sa bicikla – prave paralelu sa apsurdom dok ih upravo taj apsurd čini komičnim.

Nakon Sazeraka, Lucinda Kremenc (Frances McDormand), kao politički dopisnik prati i izvještava o studentskom ustanku u Enuiju, bez datuma. Inspirisana je ljepotom pariskog studenta Žeroma (Timoti Šalame), vođom pobune, te zato što ona generacijski ide ispred pobunjeničke mase, ovo zbivanje parodira sa stvarnim događajima 1968. na Sorboni, kao i još, sasvim slučajno, na generacijski jaz Emanuela Makrona i njegove supruge, učiteljice. Među zahtjevima, da se mladićima dozvoli ulazak u ženske spavaonice – bio je jedan od dominantnih. Nešto slično se zapravo dogodilo kao ključni uvod u majske događaje ’68.

Treća priča govori o ubici koji se zove Mozes (Mojsije) Rozentaler (Benicio Del Toro), i slikar je čiju genijalnost ne sputava ni najstroži zatvor. Likovni kritičar i istoričar J. K. L. Berensen (Tilda Svinton) piše o ovom umjetniku i psihopati koji postaje svjetski poznat, dok je istovremeno zatvoren zbog ubistva u zatvoru visoke bezbjednosti u Enuiju. Rozentaler duguje svoj uspjeh zatvorskoj čuvarici po imenu Simon (Lea Sejdu), koja mu pozira i njegova je ljubavnica, ali je njegov nadređeni, kako u stvarnosti, tako i ,,u ljubavi”. On ju prosi nekoliko puta (Fridrih Niče je svoju muzu Lu Salome bezuspješno prosio nekoliko puta) te još jednom, ovog puta u bezuslovnoj ljubavi, pokušava da nađe izlaz.

Na relaciji filmsko platno – platno prezentacije (čiji je voditelj emisije Liv Šrajber) – slikarsko platno, gledamo lik Mozesa Rozentalera pri čemu uočavamo tri nivoa stvarnosti u kojoj svaka ima jednaku važnost. Time se ovaj lik centrira i njemu se posvećuje pažnja kako tematski tako i filozofski, jer se od tog trenutka svi likovi među kojima prvi u redu Džulijen Kadazio (Edrijen Brodi – trgovac umjetninama, zatvorenik, osuđen za poresku prevaru, koji regrutuje Rozentalera za svoju galeriju) okreću upravo Rozentaleru. Kadazio je sinonim za kritičara bez čijeg mišljenja ni ova umjetnost ne bi mogla biti prepoznata. Ovaj potez će pokrenuti niz spektakularnih obrta a slikar (p)ostati, ono što jedino i treba da (p)ostane, slobodan.

Četvrta i peta priča su uzajamno prožete, Robak Rajt (Džefri Rajt) je crni homoseksualni američki pisac koji je odabrao egzil u Enuiju. Piše o hrani, dok se priča fokusira na poručnika Neskafijera (Stiv Park), najvećeg kuvara policijske kuhinje, i specijalitet koji Rajt detaljno analizira i koji ga stavlja za sto komesara (Matje Amalrik). Komesarov sin, Gigi (Vinsen Ait Hellal), biva kidnapovan i svi kreću u potragu za dječakom. Rajt priča svoju priču tako što recituje svoj članak. Neskafijer je Azijac i to ih dovodi u političke neprilike, takođe.

Priča predstavlja nekoliko tipova novinarstva: nudi primjer novinara koji svoje tekstove štampa, zatim onoga koji analitički savršeno rastavlja kompoziciju, među njima je i onaj koji je najviše pročitao ali nikada nije ništa napisao. Tu nalazimo i novinare avanturiste, karijeriste ali i umjetnike, kao takve.

Dramski, nametnuti, okvir se razbija a njega mijenjaju gestovi koji, sa svojim upadljivim scenskim radom i neobičnim dijalozima, prikazuju svu neposrednost ovog djela. Na scenariju učestvuju i Roman Kopola, Hugo Ginis i Džejson Švarcman te time garantuju igru sa svim uobičajenim redosljedima. Osobenost filma „Francuska depeša“ sadrži mnoštvo detalja kada su u pitanju kostimi, prikaz, tehnike i forme u kojima se priča saopštava. Detaljni kadrovi su prisutni, dok flešbekovi i animacije dominiraju. Postoje i kadrovi gdje je podijeljen ekran, što je svakako rijetka pojava. Prisutnost vizuelnih efekata kao i raznoliko obojene scenografije obećava kompletan estetski doživljaj. Kako je akcioni film, radnja se prilično brzo odmotava i dospijeva i do oka i do uha savremenih gledalaca.

Momenat nadrealnog jeste ono što predstavlja ,,proročki predosjećaj” upućen u obliku suptilizovane kritike zapadnom društvu (Americi, Francuskoj, itd.), operisanom od bilo kakvih osjećanja i zahvaćenim progresivističko-racionalističkim talasima posljednjih vjekova. Nadrealizam kao jedan, tipično francuski, umjetničko-aktivistički pokret, odlična je osnova za početak tumačenja i razumijevanja ovog filma.