Piše: Aljoša Turović

Talas omladinskog organizovanja, zapljusnuo je i Tursku, pa su krajem 60-tih počeli i tamo da se formiraju omladinski pokreti inspirisani lijevim idejama, a Kajpakaja je bio jedan od pokretača.

Dana 18. maja, navršilo se 49 godina od ubistva turskog revolucionara i teoretičara Ibrahima Kajpakaje. Ubijen je od strane turske policije, a prije smrti je bio zatočen i mučen skoro četiri mjeseca tokom kojih nije odao ni jednog saborca. Ljevica u Turskoj ima bogatu istoriju i često je bila proganjana, a upravo se Kajpakaja smatra njenim simbolom – toliko moćnim, da i u skorije doba, turska država hapsi ljude koji polažu vijence na njegov grob.

Ideje Ibrahima Kajpakaje se i dalje smatraju opasnima jer se radi o prvom turskom političaru koji je pričao o genocidu nad Jermenima i koji je javno kritikovao kemalističke ideje. On je smatrao da je revolucija koju je predvodio Mustafa Kemal Ataturk ,,revolucija turske trgovačke buržoazije, veleposjednika, kamataša, malog broja industrijske buržoazije i njenih viših slojeva”.

Citirajući Lenjina i njegovo djelo ,,Pravo nacija na samoopredjeljenje” on navodi da Kurdi moraju imati pravo na samoopredjeljenje i da im komunistička revolucija u Turskoj mora to garantovati. Takođe, smatrao je da je iz jedne polu-kolonijalne i polu-feudalne države Otomanskog carstva, nastala polu-feudalna i polu-kolonijalna Republika Turska.

Kritikovao je i saveznike u Prvom svjetskom ratu jer su Kurde podijelili u više država, dok su, sa druge strane, podržavali Arape u njihovoj borbi protiv Otomanskog carstva.

Djetinjstvo i mladost

Ibrahim Kajpakaja je rođen u selu Karpakaja u centralnoj Anatoliji. Odrastao je u siromašnoj seljačkoj alevitskoj porodici. Vjerovatno je siromaštvo njegove porodice i položaj seljaka bio zaslužan za formiranje lijevih ideja kod Ibrahima.

U jednom sastavu tokom školskih dana naveo je da ne voli zelenu boju (boja vezana za Islamsku religiju), na šta mu je professor odbrusio ,,Da li voliš crvenu?”.  Poslije završene srednje učiteljske škole, seli se za Istanbul gdje prvo upisuje Učiteljski fakultet. Tokom praznika je dolazio u rodno selo da bi pomagao porodici oko seljačkih radova, ali je ove dolaske koristio da bi razgovarao sa seljanima. U svojim govorima je isticao da ,,naša borba nije protiv onih koji zarađuju od svog rada, već protiv onih koji obmanjuju i pljačkaju koristeći Alahovo ime”

Varljivo leto ‘68

Šezdesete godine prošlog vijeka su godine Velike proleterske kulturne revolucije u Kini, Vijetnamskog rata, omladinskih pokreta i studentskih demonstracija. Talas omladinskog organizovanja, zapljusnuo je i Tursku, pa su krajem 60-tih počeli i tamo da se formiraju omladinski pokreti inspirisani lijevim idejama, a Kajpakaja je bio jedan od pokretača.

Prvo kao student Učiteljskog, a zatim kao student fizike bio je jedan od osnivača Federacije Debatnih Klubova, studentske organizacije koja je bila bliska Turskoj Radničkoj Partiji. Ova organizacija je podržala mnoge radničke proteste u Istanbulu, ali i organizovala nekoliko demonstracija protiv prisustva američke Šeste Flote u Turskoj. Kajpakaja, kao tvorac propagandnog letka protiv ove flote, biva izbačen sa univerziteta.

Uvod u revoluciju

Nakon izbacivanja sa univerziteta, Kajpakaja je radio kao novinar u časopisu Turska ljevica (TÜRKSOLU). Ipak, Turska ljevica se podijelila između dvije ideje revolucije – jedna frakcija se zalagala za klasičnu socijalističku revoluciju, dok je druga smatrala da prvo treba izvesti vojni puč od strane mlađih oficira, a zatim početi izgradnju socijalizma.

Kajpakaja je bio pobornik ove druge ideje, pa je, zajedno sa Doguom Perinčekom napustio Tursku ljevicu i formirao ,,Prosvjetljenje” (Aydınlık). Prvo su bili pokret, a zatim su napravili Revolucionarnu partiju radnika i seljaka Turske. Ipak, iako su ih sličnosti oko načina revolucije ujedinjavalje, ideološke razlike su dovele do njihovog rascjepa.

Kajpakaja je napustio partiju, optužujući Perinčeka za revizionizam i oportunizam. Tačke neslaganja bile su tumačenje kemalizma, ideje na kojoj se bazirala Turska nakon proglašenja republike, kao i stavovi o kurdskom nacionalnom pitanju i jermenskom genocidu. Ubrzo zatim, formira Komunističku Partiju Turske/Marksističko-Lenjinističku.

Kao pobornik ideja Mao Cetunga, vidio je seljake kao revolucionarnu klasu koja treba da bude pokretač socijalističke revolucije. Zato je počeo da obilazi sela i okuplja mase u njima. Mnogo vremena je provodio u turskom dijelu Kurdistana, koji je važio za veoma siromašan i nerazvijen region. Tu je zapisivao sve probleme sa kojima se susrijeću kurdski seljaci i pravio detaljne studije svih djelova turskog dijela Kurdistana.

Gerila

U sklopu nove partije se formira i gerilsko krilo ,,Oslobodilačka Armija Radnika i Seljaka” (tur. Türkiye İşci ve Köylü Kurtuluş Ordusu) i počinju aktivnosti u nekoliko turskih gradova, a stacionirani su u šumama u okolini Tunčelija. Jedan od prvih poteza ove gerilske formacije je bilo ubistvo starješine sela koji je odao vlastima pripadnike druge revolucionarne grupe ,,Narodne oslobodilačke armije Turske” (tur. Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu) što je dovelo do njihove smrti.

Na ovaj način, stavio je do znanja koliko je bitna solidarnost među različitim revolucionarnim grupama. Poslije ovoga, nastavljaju revolucionarne aktivnosti – od propagande do napada na kuće ljudi koji su proganjali revolucionare. Iako su bili naoružani lošim i starim oružjem, zadavali su muke turskoj vojsci mjesecima.

Hapšenje i smrt

U januaru, 1973. godine, dok su se krili u jednoj kolibi, napala ih je vojska. Stražari su zaspali, pa se vojska lako približila gerilcima. Kajpakajin saborac, Ali Hajdar Jildiz, baca kinesku bombu na vojnika, ali je bomba ekplodirala suviše daleko od vojnika. Jildiz i Kajpakaja bivaju pogođeni, ali Kajpakaja je preživio jer je uspio odglumiti smrt.

Kad su se vojnici povukli, Kajpakaja ostaje sam i počinje se skrivati u šumi. Pet dana je ranjen i promrzao išao po snijegu, dok se nije sakrio u jednoj kući. U toj kući, vojska ga nalazi i hapsi. Iako je napolju bio snijeg, a Kajpakaja ranjen u vrat, vojnici ga nisu vozili u zatvor, već su ga natjerali da hoda. Cipele su mu bile pune rupa, pa su poslije hapšenja, morali da mu amputiraju prste na nogama.  

Odveli su ga u ozloglašeni zatvor Dijarbrakir, koji je bio poznat po mučenjima političkih protivnika. Ipak, uprkos raznim mučenjima, Kajpakaja nije odao ni jednog saborca i poslije skoro četiri mjeseca mučenja, vlast odlučuje da ga strijelja. Kada je njegovo tijelo predato njegovom ocu, bilo je izmasakrirano.

Nasljeđe

Učitelj koji je odao u kojoj se kući nalazi Kajpakaja je bio primoran da promijeni mjesto življenja zbog sopstvene sigurnosti. Ipak, 2000. godine, biva ubijen u svojoj kući.

Fehmi Altinbilek, koji je vodio operaciju hapšenja Kajpakaje, napadnut je i ranjen u Istanbulu, 2015. godine. Iako je promijenio ime, ljevičari su uspjeli da mu uđu u trag.

Koliki je strah turske države od Kajpakajinog uticaja, govori i to da svi oni koji na dan njegove smrti prisustvuju komemoraciji na njegovom grobu, bivaju pod istragom za ,,pravljenje propagande za terorističku organizaciju” i ,,veličanje kriminala i kriminalca”.

Policija je 2012. godine ispitivala i njegove rođake. Muzičari Ferhat Tunč i Pinar Ajdinlar su bili osuđeni na dvije godine, odnosno deset mjeseci za veličanje Kajpakaje na svojim koncertima.

Zanimljivo je i to da grad Tunčeli, u okolini kog je Kapjakaja započeo revolucionarnu borbu, danas jedini grad u Turskoj koji ima gradonačelnika iz redova Komunističke Partije Turske.