,,Sa aspekta ljudskih prava svako procesuiranje za tzv. verbalne delikte predstavlja zadiranje u slobodu izražavanja koja je zaštićena Evropskom konvencijom za ljudska prava“, komentar je advokata Siniše Gazivode na sve učestalija procesuiranja građana i potencijalno ugrožavanje njihovih prava od strane sudske i izvršne vlasti.

Crnogorsku javnu scenu – pored polarizovane medijske arene, upitnog broja nezavisnih, ili pak nesvrstanih medija; pored znatnih elemenata cenzure na režimskim medijima (poput potonjeg neobjavljivanje političkog spota), te evidentne ,,manjkavosti“ u radu nacionalnog javnog servisa – karakterišu i sve češće intervencije policijskog aparata na javnu riječ i svojevrsna metoda regulacije slobode govora.  

Konkretno govoreći, aktivni građani i korisnici društvenih mreža, koje su opstale kao poslednje arene polemike, dijaloga, razmjene argumenata, ali i kritike i jasnih politčkih poruka, postaju skoro pa ,,bezbjednosno interesantne osobe“ sve češće dobijajući pozive da se jave na informativne razgovre ili jednostavno bivaju privedeni.

Sa tim u vezi sagovornik za Kombinat je mr Siniša Gasivoda, advokat sa kojim smo se osvrnuli na pravne aspekte procesuiranja FB korisnika za ,,krivična djela izazivanja panike“; na mogućnosti ugrožavanja prava na slobodu izražavanja, ali i na praksu Evropskog suda za ljudska prava koja bi trebalo da bude vodič i standard i za naš pravni sistem. Takođe, Gazivoda je prokomentarisao i kontekst polednjih pravnih sapunica u pogledu dolazećih izbora.

Više privođenja u izbornoj godini

Statistika daje povod za pitanje, da li su izbornoj godini policija i tužilalaštvo imali neke druge razloge za procesuiranje građana mimo pravnih imperativa.

,,Uočljivo je da ove godine imamo niz procesuiranja za krivično djelo izazivanje panike i nereda. Kada pogledamo izvještaje o radu tužilaštva, vidimo da su u prethodnim godinama procesuiranja za ovo krivično djelo bila izuzetno rijetka, u pojedinim godinama bez ijednog slučaja. Ove godine procesuiranje za to krivično djelo postalo je redovna pojava“, konstatuje advokat Gazivoda.  

Takođe, što se same pravne problematike tiče, Gazivoda napominje da ,,sa krivičnopravnog aspekta, da bi postojalo ovo krivično djelo u konkretnom slučaju učinilac svojim saopštavanjem mora izazvati paniku ili teže narušiti javni red i mir; ili osujetiti ili značajnije omesti sprovođenje odluka i mjera državnih organa ili organizacija koje vrše javna ovlašćenja.“

,,Postavlja se pitanje da li se u dosadašnjim procesuiranjima koja su imala medijsku pažnju, desila ijedna od navedenih pojava, odnosno, da li smo svjedočili da je nastala panika zbog recimo neke objave na facebook-u.“

Zbog iznešenog mišljenja u pritvor?

S obzirom na činjenicu da su mnogi Facebook korisnici pozivani na razgovor ili privođeni samo zbog iznošenja ličnog mišljenja, komentara ili etiketiranja raznih epiteta, Gazivoda upućuje na razliku između vrijednosnog suda i činjeničnog iskaza.

,,Standardi Suda u Strazburu daju značajno veći nivo zaštite izjavama koje predstavljaju vrijednosni sud, odnosno, mišljenje u odnosu na izjave koje predstavljaju tzv. činjenične iskaze. Ovo pitanje je najčešće značajno za gradjanske parnice u kojima se traži naknada štete zbog povrede časti i ugleda, a rjeđe u prekršajnim i krivičnum postupcima“, kaže Gazivoda.

Gazivoda dodaje da teorija razlikuje jedne od drugih tako što se za vrijednosne sudove kaže da nijesu podobni za dokazivanje.

,,Za praktično objašnjenje, a kako bih bio jasan, moram malo izaći iz okvira uzdržane i možda pristojne komunikacije pa ukazati da, primjera radi, epitet “bagra” predstavlja vrijednosni sud, a “lopov” činjenični iskaz.“

,,Dakle, ako nekome kažete da je bagra to je vaše mišljenje o toj osobi i niko ne može dokazati je li to istina ili nije, ali ako kažete da je neko lopov, pa dodje do nekog postupka vi morate dokazivati svoj činjenični iskaz“, razjašnjava Gazivoda.

Usaglašenost sudske prakse sa evropskom

Koliko smo sa domaćom sudskom praksom daleko od standarda stvaranih u praksi Evropskog suda za ljudska prava i kako se ovakvi procesi mogu odraziti na mapi ljudskih prava, Gazivoda podsjeća na proceduralne obaveze sudija i tužilaca u ovakvim situacijama.

,,Sa aspekta ljudskih prava svako procesuiranje za tzv. verbalne delikte predstavlja zadiranje u slobodu izražavanja koja je zaštićena Evropskom konvencijom za ljudska prava. To znači, da u skladu sa preuzetim međunarodnim obavezama Crne Gore, svaki tužilac prije procesuiranja i svaki sudija tokom postupka, mora da vodi računa o standardima razvijenim u praksi Evropskog suda za ljudska prava.“

Kako Gazivoda navodi, da bi neko sankcionisanje bilo u skladu sa evropskim standardima, u svakom pojedinačnom slučaju, mora se provesti tzv. trodjelni test.

,,Mora se procijeniti da li je zadiranje u slobodu izražavanja zasnovano na zakonu, teži li legitimnom cilju i je li neophodno u demokratskom društvu, uz napomenu da ovi uslovi moraju biti ispunjeni kumulativno.“

Gazivoda dodaje, da je kao uslov za sprovođenje trodjelnog testa poželjno  poznavati praksu Suda u Strazburu u ovoj oblasti da bi se adekvatno odgovorilo na ova pitanja.

,,Primjera radi, Sud u Strazburu daje veću zaštitu kategoriji lica koja on u presudama naziva public watchdog, odnosno psima čuvarima javnog interesa. Tu se radi prije svega o novinarima i civilnim aktivistima. Ukoliko u nekom konkretnom slučaju nisu ispunjena sva tri uslova iz trodjelnog testa radi se o povredi prava na slobodu izražavanja“, zaključuje Gazivoda.