Izvor: PCNEN
Prateći uzvodno korito rijeke Vrbnice (koja se uliva u Pivsko jezero), hodali smo seoskim putem, rasturenim teškim građevinskim mašinama. Po lijevoj ruci smjenjivali su se slapovi bistre planinske vode,  a po desnoj izranjavljene stijene iz kojih je tekla bistra, hladna voda. Ispod puta su skrivene cijevi, a na svakih desetak metara sretale su nas šahte, pritisnute teškim betonskim pločama.

Na kraju puta, odnosno na izvoru rijeke Vrbnice, dočekao nas je “vodozahvat“ (brana gdje voda ulazi u cijevi) odakle se zarobljena voda (tri kilometra jugozapadno) privodi do hidroelektrane u Stabnima, udaljenog desetak kilometara sjeverozapadno od Plužina.

Nekoliko metara uzvodno od vodozahvata nalazi se vodoizvorište i pumpa koja vodu tjera u gradski vodovod.

Mještani sa kojima smo razgovarali tvrde da se i dalje snabdijevaju vodom sa tog vodoizvorišta, a da su im investitori i opštinski zvaničnici objasnili  da hidrocentrala neće smetati vodovodu.

Prateći uzvodno korito rijeke Vrbnice (koja se uliva u Pivsko jezero), hodali smo seoskim putem, rasturenim teškim građevinskim mašinama. Po lijevoj ruci smjenjivali su se slapovi bistre planinske vode,  a po desnoj izranjavljene stijene iz kojih je tekla bistra, hladna voda. Ispod puta su skrivene cijevi, a na svakih desetak metara sretale su nas šahte, pritisnute teškim betonskim pločama.

Na kraju puta, odnosno na izvoru rijeke Vrbnice, dočekao nas je “vodozahvat“ (brana gdje voda ulazi u cijevi) odakle se zarobljena voda (tri kilometra jugozapadno) privodi do hidroelektrane u Stabnima, udaljenog desetak kilometara sjeverozapadno od Plužina.

Nekoliko metara uzvodno od vodozahvata nalazi se vodoizvorište i pumpa koja vodu tjera u gradski vodovod.

Mještani sa kojima smo razgovarali tvrde da se i dalje snabdijevaju vodom sa tog vodoizvorišta, a da su im investitori i opštinski zvaničnici objasnili  da hidrocentrala neće smetati vodovodu.

‘Koalicija’ austrijske kompanije i ofšor firmi

Konzorcijum „Internergo“, prema Centralnom registru privrednih subjekata (CRPS), u julu 2014. godine osnovao je u Podgorici preduzeće „mHE Vrbnica doo“, čija je djelatnost proizvodnja električne energije.

Kao većinski vlasnik kompanije, u CRPS-u je upisana slovenačka kompanija „Interenergo, energetski inženiring“ (70 odsto), koja je ćerka kompanije austrijskog energetskog magnanta „Kelag International“. Kompanija registrovana u Ljubljani, pored Crne Gore, gradi male hidroelektrane u Bosni i Hercegovini, Srbiji i na Kosovu.

Njen partner je građevinsko preduzeće „Mehanizacija i programat“ iz Nikšića (pet odsto), u kojem je jedan od vlasnika funkcioner  Demokratske partije socijalista Dušan Đurović. On ima 14 odsto akcija te kompanije i predsjednik je odbora direktora. Većinski vlasnik je firma sa Gibraltara „Urende limited“. Treći vlasnik je „Montenegro metropolis medija“ (25 odsto), čiji su vlasnici ofšor firme sa Kipra.

Iako je ugovor o koncesiji potpisan u aprilu 2014, koncesija je počela da važi tek od juna 2017, kada je krenula prva faza projekta.

Druga faza izgradnje počela je u julu 2017, kada je koncesionar dobio građevinsku dozvolu. Druga faza trajala je do kraja 2019.   Konzorcijum, međutim, nije izgradio mHE do tog roka, i završio posao iz druge faze, već je krajem decembra prošle godine podnio zahtjev Ministarstvu ekonomije za produženje te faze iz ugovora. Početkom 2020, drugu fazu je odobrila Vlada i lokalna samouprava.

Ćutanje mještana skrilo mHE od javnosti

Kada je prije više godina najavljeno da će na čistim planinskim rijekama u Crnoj Gori da se grade mHE, u pojedinim mjestima žitelji su negodovali. Tokom 2017. godine, kada su počele da se izdaju građevinske dozvole, počeli su i masovni protesti širom Crne Gore. Protesti su se održavali u gotovo svim opštinama gdje je planirana izgradnja mHE.

Najpoznatiji protesti, uz koje su stale ekološke NVO, ali i mnogi građani iz drugih krajeva Crne Gore, bili su oni protiv izgradnje mHE na rijekama Bukovici i Lještanici. Upravo je oštra reakcija mještana navela veliki broj ekologa i ljubitelja životne sredine da im se pridruže u odbrani rijeka. Takva reakcija je, međutim, izostala u Stabnima i Plužinama, zbog čega je mali broj ljudi i čuo za gradnju mHE „Vrbnica“.

Prema prošlogodišnjem izvještaju međunarodnih organizacija Svjetske fondacije za prirodu (WWF), Čuvara rijeka (River Watch) i Euronatura, u Crnoj Gori je planirana izgradnja 92 mHE. Već je izgrađeno 18, a tri se grade.

Autori:
Ivan Čađenović
Vuk Vujisić