Izvor: Klima101

Poljoprivredni zasadi u zemljama, kao što su Grčka, Crna Gora, Hrvatska, Italija, Francuska i Španija, sve su podložniji dezertifikacijij odnosno pojavi da zbog prekomjerne eksploatacije tla ljudskim aktivnostima i/ili usljed prirodnih procesa i klimatskih promjena kvalitet zemljišta znatno opada. Karakteristične predjele mediteranskih voćnjaka, maslinjaka i vinograda u budućnosti bi moglo da zamijeni golo zemljište.

,,Rastuće temperature i promjena u raspodjeli padavina, u kombinaciji sa neodrživim agro-praksama i urbanim razvojem, degradiraju kvalitet zemljišta i dovešće u pitanje proizvodnju hrane na Mediteranu“, istakao je tim naučnika iz Švedske i Grčke u svom novom istraživanju. Rezultati su objavljeni u naučnom časopisu Science of the Total Environment.

Neka od najboljih vina i maslinovih ulja na svijetu potiču iz mediteranskog područja, kao i ogromne količine citrusa, koštunjavog voća i paradajza. Međutim, pod uticajem klimatskih promjena, postoji ozbiljna prijetnja da se prizori na koje smo navikli, znatno promijene pa ćemo umjesto vinograda, maslinjaka i voćnjaka potencijalno zateći golo zemljište na kojem više nije moguće gajiti tradicionalne mediteranske kulture.

Poljoprivredni zasadi u zemljama, kao što su Grčka, Crna Gora, Hrvatska, Italija, Francuska i Španija, sve su podložniji dezertifikacijij odnosno pojavi da zbog prekomjerne eksploatacije tla ljudskim aktivnostima i/ili usled prirodnih procesa i klimatskih promjena kvalitet zemljišta znatno opada. Dezertifikacija je nekada bila karakteristična za suvlje oblasti, ali se usljed promjene klime širi i na druge djelove svijeta. Prije svega se javlja u predelima koji se koriste za intenzivnu poljoprivredu i rudarstvo i u kojima se krče šume.

Direktnim uticajem čovjeka, uz dodatni stres od promjene klime, zemljište gubi plodnost, a time i potencijal za održavanje vegetacionog pokrivača što dovodi do ubrzane degradacije zbog povećane ranjivosti na eroziju.

Da podsjetimo da je u Crnoj Gori ljudski faktor degradacije zemljišta izuzetno naglašen poslednjih godina, pogotovo sa aspekta pretvaranja poljoprivrednog zemljišta u građevinsko, kao i trenda pretvaranaj obradiih površina u industrijsku zonu.   

Međusobno isprepletani regionalni izazovi

Dezertifikacija, erozija, urbanizacija, klimatske promjene čine isprepletane izazove sa kojima se suočavamo kako na Mediteranu, tako i ostatku planete.

Dezertifikacija je dodatno pojačana klimatskim promjenama čije negativne implikacije su izrazito osjetne u Mediteranu. Takođe, erozija koja predstavlja prirodni proces pomijeranja zemljišta izazvan dejstvom vjetra, vode ili gravitacije, dodatno je zastupljena usljed ljudskih aktivnosti, poput oranja, sječe drveća ili neadekvatne gradnje.

Autori istraživanja o uticaju ljudskih aktivnosti i klimatskih promjena na poljoprivrednu proizvodnju na Mediteranu podsjetili su na rezultate istraživanja iz 2017: Naime, 25% ove teritorije u Evropskoj uniji nalazi se u visokom ili veoma visokom riziku od dezertifikacije. Problem su dodatno produbile male količine organske materije u zemljištu, salinizacija i erozija.

Među faktorima koji doprinose pogoršanju stanja erozije u mediteranskom pojasu su i smanjenje biodiverziteta, zagađenje, povećanje zbijenosti tla pod pritiskom mehanizacije i zaptivanje tla nastalo npr. izgradnjom puteva ili zgrada.

Sve to bi, zajedno sa urbanizacijom i visokom regionalnom ranjivošću na klimatske promjene zbog porasta temperature i smanjenja padavina, moglo da opustoši Mediteran kakav znamo, ostavljajući brojne endemske vrste bez staništa, a nas bez bitnog sredstva u borbi protiv klimatskih promjena.

Zemljište – resurs koji uzimamo zdravo za gotovo

Zemljište je resurs od suštinske važnosti za živote ljudi zato što, kroz podršku poljoprivredi, obezbjeđuje 95% hrane na globalnom nivou.

Degradacija kvaliteta zemljišta stvara izazove na više frontova, a na udaru je i biološka raznovrsnost: manje prisustvo organske materije, zajedno sa erozijom, zagađenjem i povećanjem zbijenosti tla, narušava populacije crva, mrava i drugih organizama koje obogaćuju kako biodiverzitet, tako i sam sastav zemljišta.

Suše na mediteranskom podneblju postaju učestalije od sredine prošlog vijeka, rezultujući dužim sušnim periodima i kraćim periodima sa padavinama. Ovo je već primoralo pojedine poljoprivrednike da napuste nekadašnje zemljište jer više nisu mogli da ga koriste za uzgajanje hrane.

Od zdravstvenog stanja zemljišta zavise i brojne druge usluge vezane za ekosisteme i blagostanje ljudi kao što su proizvodnja biomase, obezbjeđivanje sirovina, filtracija zagađujućih materija, regulacija vode, kruženje nutrijenata i kulturna baština.

Nedavna publikacija Evropske komisije otkrila je da do 70% zemljišta u Evropskoj uniji gubi sposobnost da osigura ove ključne ekosistemske funkcije, što objelodanjuje činjenicu da zemljište nije dovoljno zaštićeno.

S tim u vezi, u posebno nezavidnoj poziciji se nalaze određeni djelovi Mediterana koji su, zbog pritiska ljudi (npr. asfaltiranje) i globalnog zagrijavanja, već dostigli kritične tačke i izgubili sposobnost da pruže usluge ekosistema koje, između ostalog, uključuju uzgajanje hrane i skladištenje ugljenika.

Požari dodatno pustoše Mediteran

Pored sve suvlje i toplije klime, za dramatičan porast vatrenih stihija u 12 mediteranskih zemalja u poslednjih šezdesetak godina odgovorni su i socio-ekonomski faktori: smanjenje stanovništva u ruralnim krajevima, napuštanje zemljišta i upotreba zapaljivih vrsta drveća u pošumljavanju.

Mediteran se zagrijava za oko 20% brže od globalnog prosjeka i smatra se jednim od trenutno klimatski najosjetljivih predjela.

Degradirano zemljište i požari svakako nisu jedine razorne posljedice klimatskih promjena sa kojima se suočavaju mediteranska priroda i društvo.

,,Među problemima su i toplotni talasi, poplave, pojava invazivnih vrsta i mogući nestanak određenih postojećih vrsta, erozija obala i povećanje kisjelosti okeana“, saopštio je Program Ujedinjenih nacija za životnu sredinu (UNEP).

Takođe, prema ovom izvještaju, dosta zabrinjava i porast nivoa mora koji ugrožava oko 20 miliona ljudi koji žive u oblastima do pet metara nadmorske visine.

Stoga, poruka je jasna: bolji monitoring životne sredine i uvrštavanje mjera za dostizanje karbonske neutralnosti u zakonske okvire i njihova šira primjena pomoći će da se spasi Mediteran, ali i ostatak planete, od daljeg uništavanja.

Globalna akcija za zaštitu zemljinih površina od dezertifikacije sprovodi se u okviru Konvencije Ujedinjenih nacija o borbi protiv dezertifikacije (UNCCD), koja kroz svoje studije, izvještaje, COP sastanke, promoviše i pruža podršku zemljama za rješavanje ovog problema i obavezuje politike zemalja potpisnica na sprovođenje grupe aktivnosti koje spadaju u „održivo upravljanje zemljom”.