piše: Milovan Marković

Najkraći mjesec u godini, februar, uvijek je u znaku rege muzike i rastafarijanske kulture. Zato već prvi februarski dan, simbolično, započinje proslavom godišnjice rođenja ,,prestolonasljednika regea”, Dennisa Brown-a, a nastavlja svega pet dana kasnije, 6. februara, obilježavanjem rođendana ,,kralja regea” – Boba Marley-ja.

Ovoj, sad već široko rasprostranjenoj i ukorijenjenoj, tradiciji na dodatnom značaju dala je i odluka UNESCO-a iz 2018. godine, kojom je rege uvršten u listu nematerijalne kulturne baštine zbog, kako je obrazloženo tada, ,,doprinosa u skretanju pažnje na pitanja nepravde, otpora, ljubavi i čovječnosti”.

Marley Day

Među poštovaocima rege muzike i sljedbenicima ,,lava od Jude”, Hajla Selasija, ,,Marley Day”, svakako, privlači najviše pažnje. Osim što je za poklonike rastafarijanizma kao religije to sveti dan, on je propraćen i mnoštvom aktivnosti: radionicama, panelima, koncertima, sound-system žurkama, fudbalskim turnirima…

Ovogodišnji ,,Marley Day” obilježava se u okviru kampanje ,,Roots77”. U tu svrhu ,,Tuff Gong” – izdavačka kuća čiji je osnivač upravo Marley – i Muzej Boba Marley-ja pokrenuli su acapella izazov, gdje svi zainteresovani takmičari treba da snime i, na društvenim mrežama, okače kratak video na kojem, uživo i bez pratnje, pjevaju neku od njegovih pjesama.

Takođe, u okviru obilježavanja 77. godišnjice od rođenja svog oca, Marlijevi sinovi: Ziggy, Damian, Stephen, Julian i Ky Many, po prvi put su – svi petorica, zajedno, na jednoj traci – ukrstili  glasove i obradili njegovu kultnu pjesmu ,,Cornerstone”.

Temelj borbe protiv imperijalizma

Za Jovana Matića, frontmena i osnivača prvog balkanskog rege sastava, ,,Del Arno band-a“, značaj Boba Marlija je višestruk i kao takav se mora sagledati. Prema njegovom mišljenju, ono što njega čini jedinstvenom pojavom u istoriji muzike i, generalno, pop kulture jeste što je on, na prvom mjestu, bio prva ličnost iz ,,Trećeg svijeta” koja je stekla status planetarne atrakcije. 

,,Svi prethodni heroji, oni globalni, dolazali su iz zapadnog sveta. Ta činjenica ga je odmah uzdigla i lansirala u neslućene visine; na prvom mestu u njegovom Trećem svetu i, upravo time, učvrstila njegov položaj na Zapadu. Recipročno tome, ta opijenost njime u Trećem svetu učvrstila je, do dana današnjeg, i kultni status koji uživa na Zapadu. S druge strane, ono na šta je ukaz(iv)ao kroz svoju muziku i poruke koje je slao – sad to možemo najbolje vidjeti – temelj je suprostavljanja globalizmu i svetskom poretku“, smatra Matić.

Sa njegovim gledištem, donekle, saglasni su i Danko Daddaman Drašković i Mirsad Brkić – muzički urednici i osnivači prvog i jedinog rege medija u Crnoj Gori, radija ,,Reageneracije” – koji ističu da je Bob Marli svoj talenat, veoma mudro, iskoristio kao ,,gorivo za glas potlačenih, te je zato njegova muzika univerzalni lijek”.

,,Marli, pored svega onoga što je bio, predstavlja vještu diplomatiju, snalažljivost i, iznad svega, kreativnost. On je bio muzičar, revolucionar i, na neki način, političar – koji nije imao ništa sa politikom, ali koji je bio presudan za politiku“, kazao  je Brkić.

Aktuelniji danas nego kada je stvarao

U svom doživljaju i tumačenju njegovog lika i djela, Jovan Matić je stava i da ,,sve što se događalo nakon njegovog odlaska samo potvrđuje koliko je njegova poruka aktueln(ij)a danas, mnogo više nego tada, dok je još bio živ”.

,,Pošto je on, logično, prvi rege autor sa kojim sam došao u dodir, mogu reći da za mene, lično, predstavlja trenutak kada sam napravio odlučan zaokret u shvatanju muzike, ali i života. Upijajući ono što sam od njega dobio na poklon izgradio sam se kao čovek, odlučan da promoviše toleranciju, razumevanje i ljubav među ljudima. Marli i njegova muzika za mene su, zaista, trenutak životnog zaokreta i to je ono na šta me on, gotovo uvek, asocira“, ispričao nam je Matić.

Iako je rege muzika nastala kao potreba crnog čovjeka za medijem – koji bi prenosio i artikulisao njegovu pobunu – danas je mnogi poistovjećuju samo i isključivo sa marihuanom i hedonizmom. Do ove pojave došlo je iz više razloga, a jedan od njih je i taj što, kako tvrde naši sagovornici, ,,muzička industrija, zadojena kapitalizmom, je morala naći način kako da, što bolje i skuplje, proda – samim tim i pacifizuje i otupi oštricu – ove narastajuće sile”. U tom naumu Sunce, more, ,,džoint” i oskudno odjevene, da ne kažemo gole, žene – u kombinaciji sa brzim dancehall i reaggeton ritmovima – očigledno, bili su pravi izbor.

,,Rege muzika se, baš kao i Marli nekad, služi raznim sredstvima da dođe do svog cilja, a to je da se, koliko-toliko, uspostavi balans između Trećeg i imperijalističkog svijeta. U toj borbi stradali su neki segmenti, odnosno rituali, ove fascinantne kulture. Jedan od njih je i obredno konzumiranje marihuane“, pojašnjava Brkić.

,,Marihuana je dio religijskih obreda rastafarijanaca. Oni je samo zbog toga i pominju u svojim pjesmama”, kategoričan je Drašković.

Roots rege i njegova budućnost

Uprkos svemu, kada je u pitanju izvorni ,,roots rege” i njegova budućnost, sva trojica su optimisti.

,,Svijet se osvajao oružjem, a srca ljudi muzikom. Roots je uvijek tu, sveprisutan je i ima svoj nukleus koji opstaje kroz vrijeme. Ono što nas raduje jeste da je, iz dana u dan, sve snažniji, jer, nažalost, patnja običnog čovjeka je sve jača“, ističu Dadaman i Mirsad.

U prilog ovoj tvrdnji, dodaju oni, ide i podatak da na You Tube-u, do sada, nikada nije bio objavljivan veći broj rege kompilacija i albuma koji, za jako kratak period, imaju značajan broj pregleda.

Na samom kraju našeg razgovora, slobodno možemo reći legenda i pionir balkanskog regea, Jovan Matić zaključio je time da vjeruje da umjetnici, kao i Bob Marli svojvremeno, mogu pokrenuti i podstaći istinsku pobunu, s tim da je skloniji mišljenju da, svi zajedno (i svako za sebe), ,,moramo izvršiti unapređenje sistema, koji bi rezultirao podizanjem svesti koja će, u svakom trenutku, moći da razlučuje i rasparčava bitno od nebitnog”.

Ovaj tekst nastao je u svrhu učešća portala ,,Kombinat” u kampanji #Roots77 kojom se, ove godine, obilježava 77. godišnjica od rođenja Boba Marlija.